We spreken Dennis van der Meij over waarom installaties de sleutel zijn in het grotere energiesysteem. En wie met Dennis over de energietransitie praat, krijgt geen eenvoudig verhaal. En dat is precies de bedoeling. “Alles begint bij de basis,” zegt hij. “We willen af van fossiel. Dus zetten we massaal in op elektriciteit, omdat die duurzaam kan worden opgewekt. Dat doen we al jaren en daar zijn we ook succesvol in.” Zonnepanelen, windmolens: de opwekkant is in rap tempo gegroeid. Maar juist dat succes legt nu een ander probleem bloot. “Bedrijven willen of moeten nu elektrificeren,” vervolgt Dennis. “Alleen zit het probleem nu in dat stuk ertussen: het transport van de stroom.”
Het Nederlandse elektriciteitsnet is historisch niet gebouwd voor deze omslag. Waar energie decennialang via gasleidingen werd getransporteerd, moet elektriciteit via kabels en transformatoren worden verplaatst. “Dat vraagt om zware infrastructuur. Hoogspanningsverbindingen als snelwegen, met daaronder regionale en lokale netten die óók verzwaard moeten worden. Dat kost tijd, geld en ruimte. En er is draagvlak nodig.” Dat draagvlak staat onder druk, ziet Van der Meij om zich heen. “In Noord-Holland bijvoorbeeld willen bedrijven en boeren een zwaardere aansluiting, maar tegelijkertijd willen ze hun land niet zomaar beschikbaar stellen voor nieuwe hoogspanningsmasten of stations. Mensen maken zich soms terecht zorgen over gezondheid, uitzicht en woningwaarde. Er is wantrouwen richting semi-overheden. Maar als je een stukje onafhankelijker wilt worden, dan heeft dat een prijs. There is no free lunch.”
Die spanning tussen individueel belang en collectieve noodzaak komt ook terug in het energiesysteem zelf. Waar vroeger centrales hun productie aanpasten aan de vraag, moet nu steeds vaker de vraag worden aangepast aan wat het systeem aanbiedt. Dit is omdat de opwek nog lang niet allemaal flexibel is. “En daar komen installaties achter de meter in beeld”, zegt Dennis. “Systeemflexibiliteit is uiteindelijk afhankelijk van individuele partijen die rekening houden met het collectief. Al die afzonderlijke installaties samen moeten zorgen voor systeembalans. Dat vraagt om sturing. En om keuzes. Ga je mensen belonen, beboeten of verplichten om hun gedrag aan te passen? Prijsprikkels werken nog steeds het beste, maar dan moet je wel lokaal kunnen sturen.”
En juist daar wringt het. Nederland kent op de meeste markten één landelijke elektriciteitsprijs. Dit terwijl netcongestie veelal per gebied of tijd verschilt. “Het is net als met files: ze staan nooit overal tegelijk. Dus moet je ook lokaal kijken waar het knelt.” In die context speelt GOPACS een rol. Niet als wondermiddel, benadrukt Dennis, maar als praktisch instrument. “GOPACS voegt geen vermogen toe. Het zorgt ervoor dat verbruik of opwek tijdelijk wordt aangepast, op plekken waar het net onder druk staat. Flexibiliteit is hier niet méér leveren, maar juist afname verminderen als er te weinig transportcapaciteit is.”
Van der Meij vervolgt: “Flexibiliteit begint niet bij een landelijk platform, maar bij lokaal inzicht. Ik vraag altijd naar de transportovereenkomst: wat mag je maximaal afnemen en terugleveren? Dat zijn je kaders. Vervolgens kijk ik naar kwartierwaarden over een jaar.” Die data vertelt vaak een verrassend verhaal. “Soms blijken de laadpalen voor de medewerkers niet gestuurd te zijn en laadt het kantoorpersoneel allemaal om half 9 op, terwijl het productieproces dan juist zijn opstartpieken heeft. Pas als je dat weet, kun je sturen. Zonder inzicht is flexibiliteit een loos begrip.” Vooral aan de afnamekant is veel mogelijk. “Die is vaak redelijk goed te voorspellen. Opwek van zon en wind is daarentegen moeilijker en grilliger. Maar hoe dan ook: zonder inzicht kun je niet handelen”, aldus Dennis.
Door de energietransitie zit de installateur in een andere positie dan voorheen. “De afgelopen tien jaar is apparatuur veelal geselecteerd op prijs, maar niet voldoende op functionaliteit,” zegt Dennis. “Veel installaties zijn niet op afstand benaderbaar. Geen communicatie, geen EMS-koppeling of überhaupt niet in vermogen te regelen. Dan wordt flexibiliteit ineens een technisch probleem.” Een energiemanagementsysteem is soms noodzakelijk, maar lang niet altijd voldoende. “Het gaat veel meer om draadjes én software. Alles moet op elkaar worden afgestemd. Daarnaast spelen veiligheid en cybersecurity ook een steeds grote rol.”
Voor nieuwe installaties gaat dat beter. Maar juist in bestaande installaties zit het meeste vermogen. “Daar ontbreekt vaak nog de kennis bij veel installateurs. Ze moeten niet alleen nieuw installeren, maar ook bestaande systemen aanpassen aan de nieuwe realiteit. De verantwoordelijkheid komt steeds vaker bij de installateur te liggen.” Volgens Van der Meij is flexibiliteit geen extraatje meer, maar een ontwerpparameter. “Je krijgt niet zomaar een zwaardere aansluiting. Tenzij je bereid bent daarvoor een percentage flexibiliteit in te leveren, met een andere contractvorm. Ben je dat niet? Dan moet je achter de meter oplossingen bedenken. GOPACS is geen alternatief voor netverzwaring, maar wel een manier om lokaal lucht te creëren.”
De huidige tijd vraagt volgens Dennis om een herwaardering van technische beroepen. “We roepen: het moet, het moet. Maar wie gaat het doen? We hebben vakmensen nodig. Slimme aansturing is complex. Oude installaties moeten worden aangepast, nieuwe systemen veilig geïntegreerd.” Dat vraagt om permanente bijscholing. “Je kunt niet meer veertig jaar werken zonder opnieuw te leren.” Toch is hij optimistisch. “Alles is één groot systeem geworden. De echte uitdaging zit op collectief niveau. Als mensen snappen dat ze onderdeel zijn van het probleem én van de oplossing, dan komt beweging vanzelf.” Flexibiliteit is volgens hem geen tijdelijke maatregel, maar een vast onderdeel van het toekomstige energiesysteem. Van der Meij besluit: “Naast de netuitbreiding hebben we veel flex nodig, hoe dan ook.”
___
Over Dennis van der Meij
Dennis van der Meij is een Nederlandse technisch expert en veelgevraagd spreker op het gebied van zonne-energie, batterijopslag en slimme energiesturing. Als onafhankelijke en kritische stem in de energietransitie staat hij bekend om zijn focus op kennisdeling, veiligheid en realisme binnen de installatiebranche en adviseert hij over het duurzaam opwekken, opslaan en benutten van energie.
