“Vroeger ging het vooral over energiebesparing en verduurzaming. Tegenwoordig gaat het steeds vaker over het verwaarden van flexibiliteit. Hoe kun je je energierekening verlagen of zelfs geld verdienen met je energiehuishouding? En hoe kun je blijven groeien, ook als een grotere aansluiting niet mogelijk is?”
Van energiecrisis naar flexibiliteit
De belangstelling voor flexibiliteit nam volgens Zwang een enorme vlucht tijdens de energiecrisis. Zijn werkzaamheden verschoven van algemene energieadviezen naar vraagstukken rondom batterijen, congestiemanagement en flexibele contractvormen. Inmiddels ondersteunt hij uiteenlopende partijen: van netbeheerders tot ontwikkelaars van grootschalige batterijsystemen. Daarbij kijkt hij onafhankelijk naar de economische haalbaarheid van flexibiliteitsoplossingen. Zwang: “ik help bijvoorbeeld bij het bepalen van een redelijke vergoeding voor congestiemanagement. Wat mist een batterij-exploitant aan inkomsten als capaciteit op verzoek van een netbeheerder wordt gereserveerd? Wat zijn de alternatieven? En hoe ziet zo’n businesscase er over vijf jaar uit? Mijn rol is om daar een onafhankelijke berekening voor te maken.”
Wie is Jan Willem Zwang?
Jan Willem Zwang is energieconsultant en oprichter van Stratergy. Al meer dan 25 jaar is hij actief in de energiemarkt en adviseert hij bedrijven, netbeheerders en ontwikkelaars over flexibiliteit, congestiemanagement, batterijsystemen en de economische waarde van energie. Eerder richtte hij duurzame-energiebedrijven Greenspread en Greencrowd op. Met zijn brede ervaring helpt hij organisaties om de kansen van de energietransitie te vertalen naar concrete en rendabele oplossingen.
Flexibiliteit is meer waard dan veel organisaties denken
Volgens Zwang onderschatten veel bedrijven hoeveel flexibiliteit er eigenlijk aanwezig is binnen hun organisatie. “Een opmerking die ik vaak hoor is: ‘Dat is voor ons niet interessant, want wij hebben geen flexibiliteit.’ Maar als je vervolgens door het bedrijf loopt en kijkt naar processen, installaties en gebruikspatronen, blijkt er vaak veel meer mogelijk dan gedacht.” Hij noemt voorbeelden van logistieke bedrijven die hun laadsessies kunnen spreiden of industriële processen die enkele uren of dagen kunnen verschuiven zonder gevolgen voor de bedrijfsvoering. “Bij grote organisaties zie je vaak dat installaties standaard op hetzelfde moment starten. Dat hoeft lang niet altijd. Met relatief eenvoudige aanpassingen kun je pieken verplaatsen en daarmee zowel het elektriciteitsnet als je eigen businesscase helpen.”
Congestiemanagement als kans
Hoewel congestiemanagement is ontstaan uit noodzaak, ziet Zwang ook de positieve kant. “Congestiemanagement biedt kansen om bestaande netinvesteringen beter te benutten. En voor bedrijven ontstaat een nieuwe mogelijkheid om flexibiliteit te verzilveren.” Dat vraagt volgens hem wel om meer inzicht in energiegebruik. “Mijn belangrijkste advies is altijd: ga meten. Kijk op kwartierbasis wat er daadwerkelijk gebeurt op je aansluiting. Analyseer verschillen tussen werkdagen, weekenden en seizoenen. Pas als je begrijpt waar je verbruik vandaan komt, kun je beoordelen welke flexibiliteit beschikbaar is en wat die waard is.”
Meer standaardisatie nodig
De markt voor congestiemanagement ontwikkelt zich snel, maar volgens Zwang zijn er nog belangrijke stappen te zetten. Met name bij congestieverzachtende contracten ziet hij grote verschillen tussen netbeheerders. “Voor klanten zou meer uniformiteit helpen. Nu bestaan er verschillende contractvormen en rekenmethodes. Dat maakt het ingewikkeld om businesscases te vergelijken. En zorgt ervoor dat netbeheerders met elkaar gaan concurreren. Meer standaardisatie zou de markt transparanter maken en het vertrouwen vergroten.” Ook vindt hij dat marktmechanismen een grotere rol kunnen spelen. “Veel producten die we kennen uit andere elektriciteitsmarkten zouden prima toepasbaar zijn binnen congestiemanagement. Denk aan systemen waarbij beschikbaarheid wordt beloond en activatie plaatsvindt op basis van een biedladder. Daarmee creëer je meer liquiditeit en een beter werkende markt.”
De rol van GOPACS
Zwang ziet een belangrijke rol voor GOPACS. Tegelijkertijd vindt hij dat de markt zich nog verder moet ontwikkelen. “GOPACS kan ontzettend veel waarde hebben. Ik zeg bewust: kan. Daarvoor is meer liquiditeit nodig. Flexibiliteit moet zichtbaar zijn én daadwerkelijk benut worden. Marktpartijen investeren tijd en moeite in biedingen. Dan willen ze ook zien dat die markt actief wordt gebruikt.” Volgens hem kan meer transparantie daarbij helpen. “Hoe meer inzicht er ontstaat in afgeroepen congestiemaatregelen, hoe beter marktpartijen begrijpen waar kansen liggen. Dat vergroot uiteindelijk de bereidheid om flexibiliteit beschikbaar te stellen.”
De consument als volgende stap
Niet alleen bedrijven kunnen bijdragen aan congestiemanagement. Ook huishoudens krijgen volgens Zwang een steeds belangrijkere rol. Met het afbouwen van de salderingsregeling, de opkomst van thuisbatterijen en dynamische energiecontracten ontstaan nieuwe mogelijkheden om energiegebruik beter af te stemmen op het elektriciteitsnet. “Veel consumenten zijn zich daar nu nog onvoldoende van bewust. Maar zodra de financiële voordelen zichtbaar worden, verwacht ik dat de belangstelling snel toeneemt. Huishoudens met zonnepanelen, een laadpaal en een batterij kunnen in de toekomst een belangrijke bijdrage leveren aan het oplossen van congestieproblemen.”
Begin met inzicht
De belangrijkste boodschap die Zwang organisaties én particulieren wil meegeven is eenvoudig. “Begin niet met technologie, begin met inzicht. Kijk wat er op je meter gebeurt, onderzoek welke processen echt flexibel zijn en bereken wat een verandering kost en oplevert. Veel organisaties en huishoudens beschikken over meer flexibiliteit dan ze denken. Wie dat inzicht heeft, kan er ook waarde uit halen.”
